| FOCAL.IE » | POTAFOCAL.COM »

Conas inscne ainmfhocail a thomhas

How to guess the gender of an Irish noun

• Ainmfhocail dar críoch guta

  Nouns ending with vowels

  Níl aon bhealach cruinn le hinscne a thomhas ar ainmfhocail a chríochnaíonn ar ghuta.

  There is no reliable way to guess the gender of nouns that end with a vowel.

• Ainmfhocail dar críoch consan

  Nouns beginning with consonants

  Is féidir inscne ainmfhocal a thosaíonn ar chonsan a thomhas go réasúnta cruinn ach leaid a bhaint as siolla deireanach an fhocail.

  The gender of nouns that end with a consonant can be guessed with reasonable accuracy from the word's final syllable.

  • Ainmfhocail dar críoch leathan (ach amháin -acht)

    Broad ending nouns (except -acht)

    Is ainmfhocail fhirisncneacha iad an chuid is mó d'ainmfhocail dar críoch leathan, mar shampla:

    Most broad ending nouns are masculine, for example:

    -án

    gluaisteán, an gluaisteán (m) car
    óstán, an t-óstán (m) hotel

    -ún

    colún, an colún (m) column
    botún, an botún (m) mistake

    -ús

    brabús, an brabús (m) profit
    tús, an tús (m) beginning

    -úr

    séasúr, an seasúr (m) season
    cultúr, an cultúr (m) culture

    -éad

    ticéad, an ticéad (m) ticket
    éad, an t-éad (m) jealousy

    -éal

    muinéal, an muinéal (m) neck
    béal, an béal (m) mouth, opening

    • Eisceachtaí

      Exceptions

      Is ainmfhocail bhaininscneacha iad na hainmfhocail a chríochnaíonn ar na míreanna seo a leanas:

      Nouns that end with in the following ways are feminine:

      -óg

      fuinneog, an fhuinneog (f) window
      bábóg, an bhábóg (f) doll

      Is fíoreisceacht é an focal dallamullóg (hoodwink), ar ainmfhocal firinscneach é in ainneoin go gcríochnaíonn sé ar -óg.

      The word dallamullóg (hoodwink) is an exception. It is a masculine noun even though it ends with -óg.

      -lann

      leabharlann, an leabharlann (f) library
      pictiúrlann, an phictiúrlann (f) cinema

      Bíonn institiúidí, foirgnihm nó ionaid i gceist le focail den mhúnla seo.

      Words of this pattern involve institutions, buildings or venues.

      Tabhair faoi deara nach baininscneach na hainmfhocail seo a leanas mar ní ionaid iad:

      Note that the followong nouns are not feminine because they are not venues:

      anlann, an t-anlann (m) sauce
      salann, an salann (m) salt

      -íocht

      tacaíocht, an tacaíocht (f) support
      filíocht, an fhilíocht (f) poetry

  • Ainmfhocail dar críoch coal

    Slending ending nouns

    Is ainmfhocail bhainisncneacha iad an chuid is mó d'ainmfhocail dar críoch caol, mar shampla:

    Most slender nouns are feminine, for example:

    -áil

    admháil, an admháil (f) receipt
    síleáil, an tsíleáil (f) ceiling

    -éis

    faisnéis, an faisnéis (f) information
    ráiméis, an ráiméis (f) nonsence

    -ís

    seirbhís, an tseirbhís (f) service
    coicís, an choicís (f) fortnight

    • Eisceachtaí

      Exceptions

      Is ainmfhocail fhirinscneacha iad na hainmfhocail a chríochnaíonn ar na míreanna seo a leanas:

      Nouns that end in the following ways are masculine:

      -óir, -eoir, -éir, -úir

      léachtóir, an léachtóir (m) lecturer
      feirmeoir, an feirmeoir (m) farmer
      báicéir, an báiceir (m) baker
      dochtúir, an dochtúir (m) doctor

      Bíonn daoine nó gairmeacha i gceist le focail den mhúnla seo. Cuirtear iarmhíranna gníomhaí ar na críocha seo.

      Words of this pattern involve people or professions. The endings are called agentive suffixes.

      Tabhair faoi deara nach iarmhíreanna gníomhaí iad na míreanna arna gcríochnaíonn na focail seo a leanas, agus dá bhrí sin, ní ainmfhocail fhirinscneacha iad:

      Note that the endings of the following words are not agentive suffixes, and the nouns are therefore not masculine:

      beoir, an bheoir (f) beer
      deoir, an deoir (f) tear
      treoir, an treoir (f) direction, instruction
      altóir, an altóir (f) altar
      éagóir, an éagóir (f) injustice
      glóir, an ghlóir (f) glory
      onóir, an onóir (f) honour
      tóir, an tóir (f) demand, clamour

      -ín

      ispín, an t-ispín (m) sausage
      cailín, an cailín (m) girl

      (Tabhair faoi deara gur focal firinscneach é cailín!)

      (Note that the Irish word for girl is masculine!)

  • Ainmfhocail dar críoch -acht

    Nouns ending in -acht

    Braitheann inscne na n-ainmfhocal a chríochnaíonn ar -acht ar líon na siollaí atá san fhocal.

    The gender of nouns ending in -acht depends on the number of syllables in the word.

    • Ainmfhocail ilsiollacha

      Many-syllable nouns

      Bíonn na hainmfhocail seo baninscneach de gnáth, mar shampla:

      These nouns are usually feminine, for example:

      beannacht, an bheannacht (f) greeting, blessing
      meisciúlacht, an mheisciúlacht (f) drunkenness

    • Ainmfhocail aonsiollacha

      Single-syllable nouns

      Bíonn na hainmfhocail seo firinscneach de gnáth, mar shampla:

      These nouns are usually masculine, for example:

      smacht, an smacht (m) control, power
      ceacht, an ceacht (m) lesson

      Tá focail ann atá ilsiollach ach a áirítear mar fhocail aonsiollacha mar díothraíodh ó fhocail aonsiollacha iad. Seo hiad an dá ceann is cáiliúla díobh:

      There are many-syllable nouns which are treated as single-syllable because they derive from single-syllable nouns. These are the two most famous ones of them:

      bunreacht, an bunreacht (m) constitution
      bunreacht = bun (basic) + reacht (legislation)

      comhlacht, an comhlacht (m) company, firm
      comhlacht = comh (co-) + lucht (group of people)

      Tá cúpla eisceach ann, ar ainmfhocail bhaininscneacha iad in ainneoin gur focail aonsiollacha iad dar críoch -acht. Is iad sin ná:

      There area a few exceptionns, nouns that are feminine in spite of the fact that they consist of only one syllable and end with -acht. They are:

      léacht, an léacht (f) lecture
      nuacht, an nuacht (f) news
      imeacht, an imeacht (f) departure

Michal Boleslav Měchura
valselob@hotmail.com